زيره سياه ايراني: Bunium persicum
Black cumin
گياهشناسي:
گياهي پايا، بدون كرك كه ارتفاع آن به 60-40 سانتي متر مي رسد. با ريشه غده اي، ساقه بدون كرك و منفرد ايستاده است. برگهاي پاييني داراي دمبرگ بلند، داراي 3 بار تقسيم شانه اي، برگهاي ساقه اي داراي غلاف كوتاه و دوبار تقسيم شانه اي، گل ها به رنگ سفيد، كوچك، مجتمع در چتري مركب و وسيع، ميوه فندقه در مقطع عرضي پنج پهلو مي باشد.
خواص دارويي:
بادشكن و هضم كننده غذاست. براي تقويت دستگاه گوارش و مداواي دل پيچه نوزادان استفاده مي شود. اسانس گياه بر فعاليت آنزيمهاي خون، كبد، پانكرانس و روند متابوليسم اثر دارد. بعنوان ادويه و چاشني مواد غذايي مورد مصرف قرار مي گيرد.
در شمال شرقي كشور، شهرهاي مشهد، بجنورد،درگز، شيروان، استان هاي سمنان، اصفهان، كرمان، تهران و … پراكندگي دارد.
اكولوژي:
اين گياه اراضي سنگلاخي، واريزه اي مناطق كوهستاني را براي رويش مي پسندد. اصولا خاكهايي با بافت سبك كه معمولا در پاي دامنه هاي نواحي كوهستاني يافت مي شوند رويشگاه اين گياه محسوب مي شوند.
مريم گلی کبير:Salvia sclarea
نام انگليسي: Clary sage
گياهشناسي
گياهي است دو ساله يا پايا، بسيار معطر و داراي ساقه اي با ارتفاع 40 سانتي متر تا يک متر. داراي برگهاي متقابل، دمبرگ مشخص و پهنک بزرگ مي باشد. گلهايي بزرگ، معطر، مجتمع درحول انشعابات انتهايي ساقه، به رنگ صورتي يا سفيد مايل به بنفش دارد. در قاعده گلهاي آن ، يک براکته قلبي شکل نازک ديده مي شود که بزرگتر از کاسه گل است. ميوه 4 فندقه به رنگ قهوه اي با تزئينات مرمر مانند (رگه دار) صاف و شفاف است.
خواص دارويي و موارد مصرف:
برگهاي آن به عنوان نيرو دهنده ، ضد تشنج و در درمان سياه سرفه مورد استفاده قرار مي گيرد. سرشاخه گلدار آن، به عنوان قاعده آور، ضد عفوني کننده و ضعف عمل دستگاه هضم استفاده مي شود. اسانس آن در صنايع عطر سازي و تهيه ادکلن کاربرد فراواني داشته و در صنايع غذايي نيز به عنوان ادويه و ترکيبات معطر مورد استفاده قرار مي گيرند.
پراکنش
مراکز اصلي توليد اين گياه، فرانسه، روسيه، مجارستان و بلغارستان مي باشد. اين گياه در اکثر مناطق معتدله دنيا کشت مي شود.
نيازهاي اکولوژيکي
اين گياه گونه اي خشکي پسند بوده و نياز به آفتاب، نور و گرماي زياد دارد. بذور گياه در درجه حرارتهاي 10-8 درجه سانتيگراد جوانه مي زنند ولي بهترين درجه حرارت جوانه زني 28-25 درجه سانتي گراد مي باشد. در مرحله رزت تا حدودي به سرماي زمستان مقاوم است. اين گياه حساسيت چنداني به خاک نداشته و در هر خاکي رشد مي کند. لذا گياه مناسبي جهت کاشت در زمينهاي حاشيه اي مي باشد.
مرزنجوش وحشي:
Oriyganum vulgare
نام انگليسي:Oregano
گياهشناسي:
گياهي است چند ساله و منشا آن نواحي مديترانه مي باشد. اين گياه داراي ريشه سطحي بوده و ارتفاع آن بسته به منطقه رويشي به 100-50 سانتي متر مي رسد. ساقه چهارگوش به رنگ قرمز، پوشيده از کرکهاي ترشحي، برگها به طول 5-3 سانتي متر و تخم مرغي شکل، فاقد دندانه و به ندرت کرکدار هستند. ميوه فندقه، استوانه اي شکل با سطحي صاف به رنگ قهوه اي و به طول يک ميلي متر است.
خواص دارويي و موارد مصرف
اندام رويشي اين گياه به عنوان ادويه استفاده مي شود. مواد موثره آن سرفه راتسکين داده و در ناراحتيهاي تنفسي به عنوان ماده اي خلط آور استفاده مي شود از دم کرده اندام هاي رويشي به عنوان ماده اي اشتها آور و ضد نفخ استفاده مي شود. اسانس اين گياه خاصيت ضد باکتريايي و ضد قارچي دارد.
پراکنش:
منشاء اين گياه نواحي مديترانه اي مي باشد و در کشورهاي داراي آب و هواي مديترانه اي کشت مي شود.
نيازهاي اکولوژيکي
بذور در درجه حرارت 25 درجه سانتيگراد در طول يک تا دو هفته سبز مي شوند. احتياج به نور فراوان دارد و خاکهاي شني حاوي ترکيبات آهکي را مي پسندد، 7/8-5/4: pH براي رشد گياه مناسب است.
شويد: Anethum graveolens
تيره :Apiaceae چتريان
نام انگليسي:Dill
گياهشناسي
گياهي است يکساله به ارتفاع 30 سانتي متر تا يک متر و داراي ريشة راست است. ساقه آن
استوانه اي، بي کرک، داراي خطوط طولي، در محل گره ها کمي فرورفته است.برگها متناوب بدون کرک با پهنک منقسم با بريدگيهاي نازک و نخي شکل. گلها کوچک و به رنگ زرد
مي باشد. از مشخصات آن اين است که در پايه هاي اصلي و چترهاي فرعي آن انولوكر و انولوسل ديده نمي شود. ميوه اش بيضي، مسطح، به طول 3 تا 4 ميلي متر و عرض 3 ميلي متر به رنگ قهوه اي شکلاتي روشن است.در سطح آن برجستگيهاي نخي به رنگ مايل به زرد و در کناره هاي آن لبه بال مانند به رنگ زرد روشن ديده مي شود.
خواص دارويي و موارد مصرف
ميوه شويد داراي اثر درماني مشابه رازيانه، و زيره سياه است. اثر نيرو دهنده، مقوي معده، هضم کننده غذا، بادشکن، مدر، ضد تشنج، رفع استفراغ، و زياد کننده ترشحات شير است. شويد به عنوان چاشني در صنايع غذايي استفاده مي شود.
پراکنش
اين گياه در هندوستان ، انگلستان، آمريکا، بلغارستان ، اسپانيا و ايتاليا در سطوح وسيع كشت
مي شود.
نيازهاي اکولوژيکي:
در مناطق آفتابگير و خنک به خوبي رشد مي کند، در تمامي خاکها قابل کشت است اما خاکهاي لومي کمي اسيدي (pH: 5/6-6/5) که داراي زهکش مناسب باشند براي آن ايده آل مي باشد. در خاکهاي کاملا" شني گياه ممکن است تحت تنش خشکي قرار گيرد و در خاکهاي رسي جوانه زني دچار مشکل مي شود.